İDARE TARAFINDAN İHALENİN İPTAL EDİLMESİ HALİNDE BAŞVURULMASI GEREKEN HUKUKİ YOLLAR

İdareler ihtiyaç duydukları malı, hizmeti veya yapım işini sağlama konusunda tam anlamıyla serbesttirler. Ancak, idarelerce ihale yapma yönünde bir karar alındıktan sonra işbu karardan dönmeleri yani ihaleyi iptal etmeleri ancak 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ile ilgili yasal mevzuat hükümleri çerçevesinde gerçekleştirilebilir. Aşağıda da izah edileceği üzere ihalenin iptaline dair verilen kararın hukuka uygunluğunun denetiminin yapılabilmesi açısından bazı durumlarda Kamu İhale Kurumu’nun bazı hallerde de İdari Mahkemelerin görevleri bulunmaktadır. Kamu İhale Kanunu kapsamında yapılan mal ve hizmet alım ile yapım işi sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklarda adli yargıya gidilir. Ancak sözleşmenin yapılmasına kadar olan aşama tamamen idare hukukuna tabidir.

1. İhalenin İptali Kararından Önce Şikayet Veya İtirazen Şikayet Başvurusunun Bulunması Veya Bulunmaması Hallerinde Başvurulması Gereken Hukuki Yollar

İlgili yasal mevzuat uyarınca ihalenin iptal edilmesi yönünde karar tesis eden idarelerin işbu kararlarına istinaden bazı hallerde Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusunda bulunabileceği gibi doğrudan dava açılması da söz konusu olabilmektedir. İhalenin iptaline ilişkin karardan önce idareye bir şikayet başvurusu var ise Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusunda bulunulmalı aksi takdirde doğrudan idari mahkemelerde iptal davası açılması gerekmektedir. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunundaki idari başvurular, zorunlu idari başvuruların en önemli örneklerindendir. 54/2 şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır denilerek bu husus açıkça hükme bağlanmıştır.

İptal kararından önce idareye yapılmış bir başvuru olması halinde doğrudan idari mahkemelerde iptal davası açmak söz konusu olmayıp bahsedilen zorunlu başvuru yolların tüketilmesi gerekir.

İdareye şikayet başvurusu olan 10 günlük hak düşürücü süre içerisinde ve sözleşmenin imzalanmasından önce, ihaleyi yapan idareye yapılır. Şikayet başvurusunu alan idare, 10 günlük kanuni süre içerisinde karar almak ve kararı ilgililere tebliğ etmek zorundadır. Karar almaması durumunda da, yasal karar alma süresi bitiminde sonra şikayet başvurusu sahibinin Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusunda bulunma hakkı bulunmaktadır.

İdarenin ret kararı üzerine doğrudan idari yargıda dava açması durumunda, idare mahkemesi; itirazen şikayet başvurusu süresi içinde dava açılmış ise idari merci tecavüzü tespit edilerek dilekçenin Kamu İhale Kurumu’na tevdiine, itirazen şikayet başvurusu süresi kaçırılmış ise davanın süre yönünden reddine karar verecektir.

Şikayet ve itirazen şikayet başvuruları, dava açılmadan önce tüketilmesi zorunlu idari başvuru yollarıdır. Zorunlu bir idari başvuru yolu varken doğrudan idari yargıya başvurulamayacağı gibi, zorunlu idari başvuruya ilişkin sürenin kaçırılması durumunda, idari başvuru yolları yanında yargıya başvurma hakkı da ortadan kalkmaktadır.

4734 sayılı Kamu İhale Kanunu‟nun 56 ncı maddesinin 2 nci fıkrasında, idare tarafından şikayet veya itirazen şikayet üzerine alınan ihalenin iptal edilmesi işlemine karşı yapılacak itirazen şikayet başvurularının idarenin iptal gerekçeleriyle sınırlı olarak inceleneceği hükme bağlandığından, idarenin herhangi bir şikayet başvurusu olmaksızın, resen ihalenin iptali kararı vermesi durumunda, bu iptal kararının Kamu İhale Kurulu tarafından incelenmesi mümkün değildir. Bu durumda, ihalenin iptali işlemine karşı gidilebilecek tek yol İYUK‟un 11 inci maddesi çerçevesinde, iptal işleminin kaldırılması için, ilgili makama genel idari başvuruda bulunmak ve sonrasında idari yargıda iptal davası açmak veya doğrudan idari yargıda 30 günlük yasal süre içerisinde iptal davası açmaktır.

Şikayet ehliyeti, hem idareye hem de Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayeti kapsamakta olup, şikayet başvuruları sadece, ihale sürecindeki hukuka aykırı işlem veya eylemler nedeniyle bir HAK kaybına veya zarara uğradığını veya zarara uğramasının muhtemel olduğunu iddia eden aday, istekli veya istekli olabilecekler tarafından yapılabilecektir. Kamu İhale Kurulu’nun, şikayete ilişkin yasal düzenlemelere dayanarak, şikayet ehliyetini, dava açma ehliyetine kıyasla daha dar olarak algıladığı ve genel olarak hak kaybı ölçütünü esas alarak karar verdiği görülmektedir.

İdareye şikayet başvuruları, kural olarak, şikayete konu olan hukuka aykırı durumun farkına varıldığı veya farkına varılması gereken tarihi izleyen 10 gün içinde ve sözleşme imzalanmadan önce yapılmalıdır. Kanunun 21 inci maddesinin (b) ve (c) bentlerine göre yapılan ihalelerde ise, süre 5 güne düşmektedir.

Ayrıca, Kanunun 55 inci maddesinin 2 nci fıkrası gereğince, ihale ya da ön yeterlik ilanı veya dokümanına yönelik şikayet başvuruları, yukarıda bahsi geçen 5 veya 10 günlük süreler aşılmamak şartıyla ihale ya da son başvuru tarihinden 3 iş günü öncesine kadar yapılabilecektir.

Süreler;

- İdarenin işlem veya eylemlerine karşı yapılacak başvurularda şikayete yol açan durumun farkına varıldığı yahut farkına varılmış olması gerektiği tarihi,

- İhalenin iptali kararına karşı yapılan itirazen şikayet başvurularında ise iptal kararının bildirildiği veya bildirilmiş sayıldığı tarihi,  izleyen günden itibaren başlayacaktır.

Kanunun 56 ncı maddesinde, Kamu İhale Kurumu’nun yalnızca şikayet üzerine verilen iptal kararlarına karşı yapılan itirazen şikayet başvurularını inceleyeceği hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla, idarenin şikayet olmaksızın ihalenin iptaline karar vermesi durumunda, isteklilerin idareye şikayet başvurusunda bulunmasının da bir anlamı olmayacaktır. Zira, yapılacak başvuru sonrasında, idareden alınacak cevap üzerine Kamu İhale Kurumu’na yapılacak itirazen şikayet başvurusu, Kamu İhale Kurulu tarafından, bahsi geçen hükme istinaden görev yönünden reddedilecektir.

Yürürlükte bulunan 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na göre, idareye şikayet başvurusunda bulunulmasının hukuki sonucu, idarenin şikayet başvurusuna ilişkin olarak bir karar vererek, bu kararın başvuru sahibine tebliğinden itibaren, Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusu süresi kadar beklemeden sözleşme imzalayamamasıdır.

Kanunun 55 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında “İdare, şikayet başvurusu üzerine gerekli incelemeyi yaparak 10 gün içinde gerekçeli bir karar alır.” hükmü yer almış.

İdareye şikayet başvurusu hakkında 10 günlük yasal süre içerisinde karar alınmaması ya da alınan kararın başvuran tarafından uygun bulunmaması durumunda, başvuru sahibi, idarenin karar alma süresinin bitiminden itibaren 10 gün içinde Kamu İhale Kurumu’na itirazen şikayet başvurusunda bulunmalıdır.

İlgilinin itirazen şikayet başvurusu için gerekli süre olan 10 gün veya itirazen şikayet başvurusu yapılmış ise Kamu İhale Kurumu’nun nihai kararı beklenmeden sözleşme imzalanamaz.

Kurul, itirazen şikayet başvurusuna konu ihaleye ilişkin bilgi ve belgelerin Kurum kayıtlarına alındığı tarihten itibaren 20 gün içinde 4734 sayılı Kanunun 54 üncü maddesinin 10 uncu fıkrasında sayılan kararlardan birini verir. 4734 sayılı Kanunun 56 ncı maddesinin son fıkrasına göre, idareler hukuki durumda değişiklik yaratan Kurul kararlarının gerektirdiği işlemleri ivedilikle yerine getirmek zorundadır.

İYBHY’nin (İhalelere Yönelik Başvurular Hakkında Yönetmelik) 23 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası gereğince, Kurul kararlarının İdare tarafından hiç uygulanmaması durumunda, doğrudan Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurularak suç duyurusunda bulunulabilir. Kurul kararlarının eksik veya yanlış uygulanması durumunda ise, İYBHY’nin 23 üncü maddesinin 2 nci maddesine istinaden doğrudan Kamu İhale Kurumu‟na başvurulabilecektir.

İhale işlemlerinde Kamu İhale Kurulu kararları nedeniyle menfaat kaybına uğrayanlar yine Kamu İhale Kurulu’na başvuru yapamazlar. 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’nun 57. maddesi uyarınca, Kamu İhale Kurulu kararlarına karşı, kararın tebliğ edildiği veya tebliğ edilmiş sayıldığı tarihten itibaren 30 gün içerisinde, Ankara İdare Mahkemesi’nde iptal davası açılabilmektedir. İhale işlemlerindeki yargı denetiminin amacı, ihale yapan idareler ve müteakiben KİK kararlarının; objektif hukuk kuralları ve hukuk devleti mantığı ile çözüme kavuşturulmasının sağlanmasıdır.

Stj. Av. Rüknettin YILDIZ